Εξόρμηση στα Καστριτοχώρια Αρκαδίας & στο μοναστήρι του Προδρόμου
Αυτό το ορεινό σύμπλεγμα στον Πάρνωνα, αποτελεί την τέλεια αφορμή, για να γνωρίσεις ένα άγνωστο κομμάτι της Ακαρδίας!
Το όνομα Γκιότσαλι είναι λίγο παράξενο και μάλλον έχει τούρκικη καταγωγή. Πολλοί λένε πως σημαίνει η θέα του Αλή.
Το ακατοίκητο χωριό του Πάρνωνα που ακούει στο όνομα Γκιότσαλι δεν είναι τουριστικός προορισμός, ούτε και υπάρχει σε όλους τους χάρτες. Τα περισσότερα κτήρια σε αυτό το μέρος είναι πια ένας σωρός από πέτρες και σπάνια φτάνει άνθρωπος ως εκεί.
Το σχεδόν παράδοξο σε αυτά τα μέρη φαντάσματα, που δεν κυκλοφορεί ψυχή εκτός από αλεπούδες και άλλα άγρια ζώα, είναι πως εκπέμπουν μια παράξενη αύρα ηρεμίας και γαλήνης. Ας προσθέσω και τη μελαγχολία που πεταρίζει πάνω από τα ερείπια, που κάποτε έσφυζαν από ζωή.
Το χωριό λοιπόν Γκιότσαλι το συναντάμε στον Πάρνωνα και σε υψόμετρο 780 μέτρα. Απέχει 9 χιλιόμετρα από τον Άγιο Δημήτριο (το νέο χωριό) και υπάρχει ένας και μοναδικός δρόμος για να πας εκεί. Στο μεγαλύτερο μέρος του δρόμου είναι χωματόδρομος και δεν είναι ιδιαίτερα βατός. Βέβαια για κάποιον που ξέρει την περιοχή, μπορεί από εκεί να φτάσει σε άλλα χωριά του Πάρνωνα ακολουθώντας τα παλιά μονοπάτια.
Το όνομα Γκιότσαλι είναι λίγο παράξενο και μάλλον έχει τούρκικη καταγωγή. Πολλοί λένε πως σημαίνει η θέα του Αλή. Ωστόσο δεν κατοικήθηκε ούτε και κατακτήθηκε ποτέ από Τούρκους.
Η θέα του οπωσδήποτε είναι μαγική. Μπορείς να δεις ολόκληρο τον λακωνικό κόλπο. Μάλιστα οι πιο μεγάλοι σε ηλικία άνθρωποι, λένε ακόμη τις ιστορίες των παλιότερων όταν είδαν πρώτη φορά το Γύθειο Λακωνίας να φωταγωγείται. Βλέποντας να λαμπυρίζουν τα φώτα, νόμισαν πως ξέσπασε πυρκαγιά. Διόλου παράξενο καθώς εκείνα τα χρόνια το ηλεκτρικό ρεύμα ήταν κάτι πολύ καινούριο και άγνωστο.
Οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού ήταν πιθανότατα Ηπειρώτες και Κρητικοί διωκόμενοι από Τούρκους. Η θέση του μέρους το οποίο είναι καλά κρυμμένο από παντού, η πλούσια βλάστηση και το άφθονο νερό του, ίσως έπεισαν τους διωκόμενους να μείνουν εκεί κατά τον 16ο αιώνα.
*Δεν υπάρχουν ιδιαίτερες αναφορές γι αυτό το μέρος ούτε πολλά ιστορικά στοιχεία. Στην απογραφή όμως των Βενετών το 1700, το Γκιότσαλι είχε 204 κατοίκους και ήταν το 10ο μεγαλύτερο χωριό της περιοχής. Μάλιστα, το 1889 μετρούσε 598 κατοίκους.
Στα χρόνια της επανάστασης κατά των Τούρκων η περιοχή ήταν κάτι σαν κρυψώνα και αποτελούσε κέντρο επιχειρήσεων. Σε αυτό βοηθούσε ιδιαίτερα η θέση της απρόσιτης και καλά κρυμμένης θέσης του χωριού.
Η ιστορία θέλει τον Ιμπραήμ να περνάει από την περιοχή με προορισμό την Κυνουρία με σκοπό να σφαγιάσει τους κατοίκους. Όμως οπλαρχηγοί του έφραξαν το δρόμο και ο άμαχος πληθυσμός (γυναίκες και παιδιά) βρήκαν καταφύγιο σε μια απρόσιτη σπηλιά στην κορυφή ενός βουνού. Ο θρύλος θέλει κάποιον να πρόδωσε την κρυψώνα στη σπηλιά και τον Ιμπραήμ να πλησιάζει ώστε να μην αφήσει κανέναν ζωντανό. Ωστόσο ο τούρκικος στρατός δεν τα κατάφερε να σκοτώσει τα γυναικόπαιδα. Έτσι ο Ιμπραήμ από τη λύσσα του, έσφαξε αυτόν που του μαρτύρησε την κρυψώνα.
Η σπηλιά σήμερα ακούει στο όνομα Ψηλοκοτρώνι. Ενώ η τοπική παράδοση θέλει τους Τούρκους να σκοτώνουν οι ίδιοι τον προδότη στο σημείο Ανάθεμα ή Τούρκος και να σκεπάζουν το πτώμα με πέτρες.
Το Γκιότσαλι γνώρισε ανάπτυξη μετά τα χρόνια της απελευθέρωσης. Όπως και πολλά άλλα ορεινά χωριά της νότιας Ελλάδας. Τότε οι κάτοικοι έχτισαν τα αρχοντικά τους, αν και σήμερα δεν είναι όρθια παρά μόνο τμήματά τους. Μόνο οι δυο εκκλησίες του χωριού σώζονται άριστα και λειτουργούν κάθε χρόνο. Ο Άγιος Παντελεήμονας όπου εκεί ήταν και το κοιμητήριο και ο Άγιος Γεώργιος. Οι γηραιότεροι, ακόμα ψιθυρίζουν πως ακόμα και ο Κολοκοτρώνης μαζί με άλλους οπλαρχηγούς άναψαν ένα κερί στον Άη Γιώργη περνώντας από το χωριό το 1825.
Οι συνθήκες διαβίωσης όμως γίνονταν όλο και πιο δύσκολες περνώντας τα χρόνια. Έτσι, η ανάγκη των κατοίκων για μια πιο άνετη ζωή, τους οδήγησε σταδιακά να φτιάχνουν σπίτια στην περιοχή όπου αργότερα πήρε το όνομα Άγιος Δημήτριος Ζάρακος.
Μέχρι και το 1920 οι άνθρωποι διπλοκατοικούσαν στο Γκιότσαλι και στον άγιο Δημήτριο. Μετά το 1960, έφυγαν οριστικά από τον οικισμό στο βουνό και όσο περνάνε τα χρόνια όλο και λιγότεροι το φτάνουν ως εδώ.
Εκτός από ένα κτίριο που έχει αναπαλαιωθεί και τις δυο εκκλησίες, στο χωριό δεν υπάρχει ατόφιο κανένα άλλο κτίσμα. Στέκουν μόνο κάποιοι τοίχοι, καμάρες και υπόγεια τα οποία αποτελούν ιδιαίτερα κτίσματα μιας και οι μάστορές τους είχαν χρησιμοποιήσει τεχνικές από διάφορα μέρη της Ελλάδας.
Η μεγάλη βρύση του άλλοτε ένδοξου χωριού έχει άφθονο νερό και πολλή σκιά. Πάνω στα δέντρα υπάρχουν επιγραφές με τα ονόματα αυτών που τα φύτεψαν πριν από πολλές δεκαετίες. Ονόματα που σε κάποιον περαστικό προφανώς δε λένε τίποτα. Έχουν κι αυτά όμως τη δική τους σιωπηλή ιστορία.
Ύστερα είναι και η αίσθηση πως εκεί πάνω κάποτε υπήρχε ζωή. Άνθρωποι που πήγαιναν στις δουλειές τους, που φρόντιζαν ζωντανά, που έφτιαχναν μποστάνια, που έψηναν ψωμιά σε ξυλόφουρνους, που μύριζε ο δυόσμος στην κατσαρόλα με το γιαχνί. Εκεί γεννήθηκαν και μεγάλωσαν παιδιά, εκεί έκαναν τα πρώτα τους βήματα, είπαν τις πρώτες τους λέξεις, έπαιξαν πετροπόλεμο κι ύστερα μεγάλωσαν, ερωτεύτηκαν κι έκαναν τη δική τους ζωή. Εκεί που τώρα υπάρχουν μόνο πέτρες κάποτε υπήρχε ζωή.
Τα ερημωμένα χωριά έχουν μια γαλήνια αύρα. Σαν όλα να έχουν βαστήξει την ανάσα τους για να δώσουν χρόνο στο παρελθόν να ξαναγεννηθεί έστω για μια στιγμή. Ειδικά όμως τα χωριά που οι ρίζες μας ακουμπάνε κάπου εκεί βαθιά, γεννούν σε εμάς μια ανεξήγητη … νοσταλγία.
Μπορεί σήμερα για να φτάσεις σε αυτό το νεκρό χωριό να χρειάζεσαι χάρτη και πυξίδα (μην σου πω και ιχνηλάτη) αλλά για όσους έχουμε ρίζες από εκεί το αγαπάμε ιδιαίτερα. Οι φράσεις “στο Ψηλοκοτρώνι” και “τ’ ανάθεμα του Τούρκου”, μας είναι πολύ γνώριμες.
Αν σου άρεσε το Γκιότσαλι Πάρνωνα, ακολούθησε με και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: Facebook, Instagram, YouTube και Tik Tok!
Υπογραφή
Karidotsouflο ή Ελένη
