Τσακώνικα | η πανάρχαια διάλεκτος και τα τσακωνοχώρια

Τα τσακώνικα είναι μια διάλεκτος που άντεξε στον χρόνο κι έχει τις ρίζες της στη Δωρική διάλεκτο της αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας! Τα χωριά της Νότιας Κυνουρίας ίσως και να έχουν καταφέρει να νικήσουν το χρόνο. Κόντρα στους καλπάζοντες καιρούς που έχουν τη μανία να τα αλλάζουν όλα καταστρέφοντας παραδόσεις ήθη κι έθιμα, αντιστέκονται σθεναρά στο τέρας του εκσυγχρονισμού.

Πρώτο και κύριο είναι πως διατηρούν στο μέτρο του δυνατού, ανέγγιχτη την αρχιτεκτονική των οικισμών τους. Μια παραδοσιακή δομή που έχει συγκεκριμένο μπούσουλα που σπάνια συναντάς πια στην Ελλάδα. Αυτό κάνει τα χωριά της Τσακωνιάς ιδιαίτερα, πανέμορφα, σχεδόν παραμυθένια.

Αν όμως, κάτι κάνει την περιοχή ξεχωριστή, είναι η ιδιαιτερότητα της γλώσσας. Η διάλεκτος δηλαδή που μεταξύ τους οι κάτοικοι της περιοχής, αποκαλούν “τσακώνικα”. Ιδιωματισμοί, προφορά, λέξεις και εκφράσεις που δε συναντάς στην υπόλοιπη χώρα.

Τσακώνικα _ η διάλεκτος που άντεξε στον χρόνο

Τα χωριά της Τσακωνιάς εκτείνονται στο ορεινό τμήμα του Πάρνωνα και φτάνουν ως τις ακτές του αργολικού κόλπου. Τα περισσότερα από αυτά, διατηρούν ακόμη τον παραδοσιακό χαρακτήρα τους ενώ πολλά είναι παραδοσιακοί οικισμοί. Η Καστάνιτσα Αρκαδίας αλλά και ο Πραστός Αρκαδίας είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιων οικισμών.

Μέχρι τα χωριά της Τσακωνιάς να αποκτήσουν εύκολη πρόσβαση, μιλούσαν τα τσακώνικα κατά κόρον. Με την εξέλιξη της περιοχής από αγροτική σε τουριστική και με την τηλεόραση και το διαδίκτυο που μπήκαν στη ζωή των κατοίκων, η γλώσσα σχεδόν ψυχορραγεί. Την μιλούν μόνο λίγοι και κυρίως μεγάλης ηλικίας ντόπιοι, ενώ τα τελευταία χρόνια, όλο και σπανιότερα χρησιμοποιούν τη διάλεκτο σε δημόσιους χώρους. Κι αυτό είναι λογικό αφού δεν μπορεί ένας ταξιδιώτης να συνεννοηθεί εύκολα με τους ντόπιους σε μια παντελώς άγνωστη διάλεκτο.

Έλα όμως να δούμε μερικά πολύ χρήσιμα στοιχεία της διαλέκτου αυτής:

• Πρώτη αναφορά (τουλάχιστον επίσημη) σε αυτή την ιδιαίτερη διάλεκτο έγινε από τον ένα Τούρκο περιηγητή το 1668 ο οποίος κατέγραψε τις πρώτες λέξεις.

• Κατά την απογραφή του 1907, δήλωσαν τα τσακώνικα σαν κύρια γλώσσα τους και όχι τα ελληνικά, 823 άτομα.

• Εφόσον όμως δεν είναι επίσημη γλώσσα μιας περιοχής ή χώρας, δεν τη διδάσκουν στα σχολεία. Στο παρελθόν όμως, ντόπιοι καθηγητές δίδασκαν τα τσακώνικα σε γυμνάσια της περιοχής.

• Στην Καστάνιτσα και τη Σίταινα (γειτονικά χωριά της Τσακωνιάς), επικράτησε μια παραλλαγή της διαλέκτου μέσα στους αιώνες και διασώζεται μέχρι σήμερα. Το αξιοσημείωτο είναι πως η συγκεκριμένη περιοχή, ποτέ δεν ξεπέρασε τους 1500 κατοίκους.

• Δεν υπάρχει επίσημη γραφή της γλώσσας αλλά γι αυτό τον σκοπό χρησιμοποιούν το ελληνικό αλφάβητο. Στη γραφή υπάρχουν κάποια διακριτικά για να είναι κατανοητή η διάλεκτος

• Πολλές περιοχές έξω από την εμβέλεια της Τσακωνιάς χρησιμοποιούν λέξεις της διαλέκτου αλλά αγνοούν τις ρίζες τους;

• Η Unesco έχει συμπεριλάβει στους καταλόγους της τα τσακώνικα σαν υπό εξαφάνιση διάλεκτο. Ως εκ τούτου, τα τελευταία χρόνια στα σχολεία του Τυρού “τρέχουν” πολιτιστικά προγράμματα με απώτερο σκοπό τη διάσωση της διαλέκτου.

• Η Ακαδημία Αθηνών διοργανώνει αποστολές στην περιοχή, ερευνώντας τη διάλεκτο. Επιπλέον, πολλά πανεπιστήμια στην Ελλάδα πραγματοποιούν διαλεκτολογικές εργασίες από φοιτητές.

Αν σου άρεσε η διάλεκτος τσακώνικα, ακολούθησέ με και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: Facebook, Instagram, YouTube και Tik Tok!

Με την υπογραφή
karidotsouflo